Steun ons en help Nederland vooruit

donderdag 24 december 2020

Goede en efficiënte zorg: kwestie van een lange adem

Door Raadslid Micha Snijder

In 2014 werd de gemeente Wageningen verantwoordelijk voor zorg en participatie. Hoe is het sindsdien verlopen? 2014 was ook het jaar dat ik politiek actief werd voor D66 Wageningen. Op zoek naar een manier om mijn stad nog mooier te maken viel ik met mijn neus in de boter. Ik mocht aanschuiven als steunfractielid en samen met toenmalig raadslid Mark Giebels werd de nieuwe uitdaging voor de gemeente ook de mijne. Ik kon toen nog niet bevroeden dat het een lange tocht zou worden, met onderweg een landelijke campagne om te mogen experimenteren met het basisinkomen, eindigend in mijn raadslidmaatschap.

Decentralisatie van zorg en armoedebestrijding
Velen waren sceptisch over het verplaatsen van de zorg- en armoedebestrijdingstaken van de rijksoverheid naar de gemeente. Gemeenten kregen de opdracht om hulp en zorg te leveren, maar moesten het wel met minder geld doen. ‘Over de schutting gooien’ en ‘verkapte bezuiniging’ werd het genoemd. Terechte verwijten, alleen die staan D66 nooit in de weg om er iets mooi van te maken. Dit was een uitgelezen kans om te laten zien dat een progressieve stad als Wageningen goede hulp kon bieden voor minder geld. De paradepaardjes waren maatwerk, vertrouwen, integrale aanpak en samen.

In de jaren ervoor was de zorg en armoedebestrijding tot een star en bureaucratisch geheel geworden waar men de regels vertrouwde en niet de mensen. Waar werd gedacht in protocollen en werkgebieden en de hulpbehoevende niet centraal stond. Met als ergste uitwas de bijstand, wat tot een soort vagevuur was geworden. Waar mensen nog nauwelijks als volwaardig werden aangezien en vooral door strenge regeltjes werden geleefd. Het leek wel alsof iedereen klem zat. Samen met Mark, heb ik mede vorm gegeven aan de nieuwe regels die in Wageningen gelden.In Wageningen gaan we uit van vertrouwen. Vertrouwen dat mensen het beste zelf weten in welke problemen ze zitten en welke kant ze op willen. Vertrouwen in de professional die samen met de hulpbehoevende het beste resultaat boekt met beperkte middelen. Vertrouwen in de overheid en de sociale sector dat ze verder kunnen kijken dan hun eigen stekkie, kunnen samenwerken en stoppen met het sturen van mensen naar kastje of muur.

Er was echter één probleem. Wageningen mocht vol gaan voor goede, goedkopere, vernieuwende zorg, maar de armoedebestrijding moest zoals de rijksoverheid dat wilde. En zo ontstond het paradoxale beeld van een bijstandsgezin dat op maat gemaakte zorg kon krijgen, maar tegelijkertijd naar de starre regels van de arbeidsre-integratie moest leven. Van die verkokering wilden we juist af en hier stond het starre bijstandsbeleid van de rijksoverheid zelfs de goede zorg in de weg. Mark en ik namen hier geen genoegen mee. Goede zorg kan niet zonder goede armoedebestrijding. Wageningen zou meer moeten mogen van Den Haag. We kwamen niet als enigen tot die conclusie. Een kleurrijk gezelschap van politici en opiniemakers sloegen de handen ineen om tot een oplossing te komen. En de meest veelbelovende oplossing was het zogenaamde basisinkomen. Een gegarandeerd inkomen om van te kunnen leven met als voorwaarde dat je een hartslag hebt.

Het vertrouwensexperiment
Het basisinkomen is een oud idee dat in de geschiedenis voortdurend de kop opsteekt. Vooral in tijden van onzekerheid waarin overheden in een bureaucratische kramp schieten. Want wat kan een overheid anders dan nieuwe regels bedenken voor het bestrijden van een probleem? Nou, volgens ons zou het juist regels kunnen schrappen. Een logica die in onze kapitalistische samenleving voor volkomen waar wordt geacht als het om bedrijven gaat, maar om ondoorgrondbare redenen niet opgaat voor individuele burgers. Het was een ware politieke strijd om Den Haag zo ver te krijgen dat gemeenten in Nederland met een vorm van een basisinkomen zouden mogen experimenteren. Experimenteren, mind you. We stelden niet eens voor om het per direct in te voeren, maar wilden graag onderzoeken of het een positief effect zou kunnen hebben op het welzijn van mensen. Den Haag hield zijn poot echter stijf en van een experiment met het basisinkomen is het in Nederland nooit gekomen. Wel mochten een aantal gemeenten experimenteren met nieuwe regels voor de bijstand. Een troostprijs zou je denken, maar zo zit ik niet in elkaar. Het Wageningse ‘vertrouwensexperiment’ zou laten zien dat vertrouwen werkt en dat mensen het beste van hun leven maken als ze in veiligheid en vertrouwen hun eigen leven kunnen vormgeven. En zo geschiedde. Het experiment eindigde officieel vorig jaar en laat zien dat belonen beter werkt dan straffen. De lessen die we hebben geleerd vormen nu nieuw armoedebeleid. Misschien nog wel belangrijker is dat de Nederlandse politiek ook om lijkt en jaar op jaar zien we nu meer mogelijkheden voor gemeenten om maatwerk te leveren voor mensen die in armoede leven. De slag is gewonnen, maar de strijd om armoede de wereld uit werken gaat door.

Na de verkiezingen in 2018 werd ik raadslid. Er werd een coalitie gevormd waar ook wij in zaten, het geld klotste tegen de plinten op en gretig werden er plannen gesmeed. Deze gemeente is immers nooit af. Helaas was de pret van korte duur. De geldkraan vanuit Den Haag werd langzaamaan dichter gedraaid en de kosten van de jeugdzorg liepen steeds verder op. Ondertussen is de financiële situatie van de gemeente dramatisch te noemen. En dan valt het in Wageningen nog mee, voor sommige andere gemeenten zijn de problemen nog nauwelijks te overbruggen. 

Wat nu?
Het zal u vast niet verbazen dat D66 de huidige problemen ook als een kans zien. Een kans om meer duidelijkheid te scheppen waar de gemeente nou eigenlijk voor is, wat die moet doen en misschien beter niet meer kan doen. En als het om zorg en participatie gaat, een kans om meer nadruk te leggen op het omlaag brengen van de kosten. De afgelopen jaren is Wageningen een ster geworden in het leveren van goede zorg, maar is er minder nadruk gelegd op efficiëntie. Niet dat er geen vorderingen zijn gemaakt. Wageningen is kritisch op de kwaliteit/kosten verhouding bij het inkopen van zorg, levert meer maatwerk en eist dat ook steeds meer van private partijen. Maar als je het mij vraagt kan er wel een tandje bij worden gezet en mag Wageningen zich nog nadrukkelijker bemoeien met de organisaties en bedrijven die nu zorg en hulp bieden aan ons inwoners van Wageningen.

Ik hoop dat na dit te lezen duidelijk is geworden dat de strijd om goede en goedkopere zorg en hulp een kwestie is van lange adem, volharding en het benutten van elke crisis en tegenslag. Dat is waar ik voor sta, dat is waar D66 voor staat.