Steun ons en help Nederland vooruit

maandag 9 oktober 2017

Artikel: Wageningen eerste gemeente die experimenteert met bijstand

D66 drijvende kracht achter project dat inzet op vertrouwen en minder regels

Afgelopen week hebben wethouder Dennis Gudden en staatssecretaris Jetta Klijnsma het startsein gegeven voor een uniek onderzoek in de bijstand. Een onderzoek waarbij de huidige strenge regels en verplichtingen plaatsmaken voor ruimte, vertrouwen in mensen en een gerichte begeleiding om mensen zo snel mogelijk uit de bijstand te krijgen. D66 Wageningen is de grondlegger van dit onderzoek en is trots dat het onderzoek nu is gestart. Daarom is dit een mooi moment om nog eens terug te kijken op de afgelopen drie jaar, van het moment dat D66 de motie indiende tot het officiële startschot afgelopen week.

 

Hoe het begon

Het begint allemaal in 2014, als raadslid Mark Giebels en steunfractielid Micha Snijder samen nadenken over het basisinkomen. Het idee voor een basisinkomen is niet nieuw. Op verschillende plekken in de wereld is geëxperimenteerd met veelbelovende resultaten. Een goed, grootschalig onderzoek is echter nog nooit uitgevoerd. Al snel blijkt dat niet alle raadsfracties even overtuigd zijn van de mogelijke oplossing die een basisinkomen biedt om tot een eerlijkere en effectievere armoedebestrijding te komen. Onder aanvoering van Mark en Micha komen vijf partijen (D66, GroenLinks, Stadspartij, PvdA en ChristenUnie) tot een compromis: Er zal niet een experiment komen dat een volledig basisinkomen test, maar wel een experiment met een meer afgezwakte variant. Vooral het onbeperkt bijverdienen lag gevoelig. Waar alle partijen het wel over eens werden was dat de gemeente in het sociale domein veel meer moet uitgaan van mensen in plaats van regels. Niet klakkeloos verplichtingen opleggen en naleven, maar kijken naar wat mensen kunnen en willen, en daar onze gemeentelijke inzet op afstemmen. Het idee ontstaat om dit toe te passen op de bijstand, en gebruik te maken van het zogenaamde experimenteer-artikel 83 in de Participatiewet. Mark en Micha dienen in de zomer van 2015 een motie in, die breed gedragen wordt in de raad door D66, GroenLinks, Stadspartij, PvdA en ChristenUnie.

Ondertussen zitten Mark en Micha niet stil. Ze beseffen dat als alleen Wageningen en een handjevol andere gemeenten met de bijstand willen experimenteren het hele gebeuren kan worden afgedaan als een storm in een glas water, een strijd van een klein groepje Galliërs tegen de Romeinen. Gelukkig staan ze niet alleen. Een bonte groep van lokale politici van GroenLinks tot de VVD maakt zich landelijk sterk voor experimenten met het basisinkomen, een nieuwe vorm van bijstand. Onder de coördinatie van D66-er Sjir Hoeijmakers van de thema-afdeling Economie trekken Mark, Micha en anderen door het land om velen in gemeenten en op het D66 congres te overtuigen om ook een lokaal experiment op te zetten, zodat Den Haag niet meer om ons heen kan. En met succes: de publieke opinie kantelt en de VVD komt alleen te staan met hun onwrikbare negatieve insteek op armoedebestrijding. De Tweede Kamer schaaft de hardste kantjes van de bijstandsregels eraf en hervormingen van de bijstand in positieve zin komen in de verkiezingsprogramma’s van menig politieke partij, waaronder D66. Als allerbelangrijkste resultaat raken meer gemeenten overtuigd van ons verhaal, zijn zij bereid om hun nek uit te steken en nemen zij zich voor om ook experimenten op te zetten.

 

Naar Den Haag

Na het aannemen van de motie in 2015 begint ook het proces richting het ministerie en andere gemeenten die geïnteresseerd zijn. In de gemeenten Utrecht, Groningen en Tilburg leven dezelfde ideeën en worden vergelijkbare moties aangenomen. Onze toenmalige wethouder Michiel Uitdehaag is het proces begonnen om met de vier gemeenten en het ministerie tot een uitwerking te komen van het experimenteer-artikel. De inzet:

  • Meer ruimte om bij te verdienen zodat bijverdienen echt loont, als een voorzichtige test van het basisinkomen.
  • Andere aanpakken in de bijstand toetsen die uitgaan van vertrouwen en maatwerk.
  • Wegnemen van regels en verplichtingen die participatie in de weg staan.

Het proces daarna neemt ongeveer anderhalf jaar in beslag. Michiels opvolger Dennis Gudden trekt samen met andere gemeenten en staatssecretaris Klijnsma op naar een kader waarbinnen de experimenten plaats kunnen vinden. Dit kader voldoet aan alle drie de punten hierboven, maar de ruimte om bij te verdienen wordt vanuit Den Haag erg ingeperkt. Vooral de VVD ziet als regeringspartij geen heil in de experimenten. Vanuit het mensbeeld dat mensen in de bijstand profiteurs zijn en vooral een tegenprestatie moeten leveren is dat misschien ook nog wel logisch. Maar wij staan voor een positief mensbeeld, vanuit vertrouwen handelen en op zoek naar mensgerichte oplossingen. Uiteindelijk komen we tot het compromis dat bijverdienen mag tot het niveau van mensen die een minimumloon verdienen. Niet de ruimte waarop wij hadden gehoopt, maar nog steeds voldoende om wetenschappelijk tot significante uitspraken te komen over de effectiviteit van een andere aanpak.

Lokaal wordt het experiment verder uitgewerkt tot een onderzoek met vier groepen:

  1. ‘Verdienen loont’: mensen in de bijstand mogen 200 euro per maand bijverdienen, gedurende een periode van 24 maanden.
  2. ‘Zelf in actie’: deze groep wordt vrijgesteld van arbeids- en re-integratieverplichtingen en de deelnemers bepalen zelf welke stappen zij kunnen en willen zetten naar de arbeidsmarkt.
  3. ‘Extra begeleiding’: deze groep krijgt een intensievere begeleiding, waardoor we nog meer samen met mensen de juiste stappen kunnen formuleren en uitvoeren.
  4. ‘Onderzoeksgroep’: deze mensen blijven binnen de huidige regels van de bijstand en vormen in feite de controlegroep in het onderzoek.

Het onderzoek loopt in totaal 2 jaar en wordt wetenschappelijk begeleid door de Universiteit van Tilburg. In dit onderzoek trekken we samen op met onze partners van het eerste uur (Utrecht, Tilburg en Groningen) maar ook met gemeenten die zich later hebben aangemeld voor deelname zoals Nijmegen en Deventer. De gemeenteraad heeft net voor de zomer van 2017 de onderzoeksopzet en bijbehorende middelen goedgekeurd, waarmee Wageningen echt kan starten. Daarbij gaf de raad opnieuw met brede steun van D66, GroenLinks, Stadspartij, PvdA, ChristenUnie en nu ook de SP – 19 van de 25 zetels – wel aan dat het experiment pas mocht beginnen bij een deelnemersaantal van 250 en dat het college moest streven naar 400 deelnemers in plaats van de 300 die wetenschappelijk nodig zijn. Op een totale bijstandspopulatie van 750 is dat een hoge ambitie.

 

We gaan beginnen

De afgelopen weken hebben in het teken gestaan van de werving van deelnemers, het indelen in groepen en het klaarstomen van alle medewerkers van de gemeente om dit onderzoek zo goed mogelijk te uit te voeren. Binnen goed een maand stonden we met alle betrokkenen op het Werkpunt om samen met de staatssecretaris het officiële startschot te geven voor het experiment. Er hadden zich binnen die maand al 315 mensen opgegeven voor het onderzoek, een ongekende prestatie voor een relatief kleine gemeente als Wageningen. Het laat zien dat het onderzoek mensen aanspreekt en dat mensen in de bijstand heel graag af willen van de onnodige regels en verplichtingen en onze nieuwe aanpak steunen. Dat was ook terug te horen bij de start; verschillende media hebben de doelgroep geïnterviewd, zoals Omroep Gelderland, Radio 1 en de Volkskrant.

En dat is precies waar het D66 Wageningen om ging bij de start. We hebben onze nek uitgestoken om in de raad brede steun te krijgen voor een andere aanpak van de bijstand en daarna onderhandeld in Den Haag om dit mogelijk te maken. Met dank aan onze collega-gemeenten en zeker ook staatssecretaris Klijnsma is dit gelukt. Nu het onderzoek start zien we dat onze inwoners enthousiast zijn. Ze willen ruimte en vertrouwen om zelf keuzes te maken in hun leven, om zelf af te wegen hoe ze naar werk komen. Want de overgrote meerderheid van mensen in de bijstand wil graag werken, wil serieus genomen worden en gewaardeerd worden en in een sociaal netwerk komen. Dat is waar we het allemaal voor gedaan hebben en waar we het ook de komende twee jaar voor blijven doen: voor onze inwoners en uiteindelijk voor het veranderen van het landelijk beleid zodat onze ervaringen ook breed in Nederland ervaren kunnen worden in de toekomst.

8 oktober 2017,

Dennis Gudden, Mark Giebels, Micha Snijder