Steun ons en help Nederland vooruit

zaterdag 24 januari 2015

Opinie: D66 Wageningen wil lokale proef met basisinkomen

Vanaf 1 januari is het SamenRedzaam beleid gestart in Wageningen met een nieuw Startpunt in ’t Palet waar inwoners van Wageningen terecht kunnen voor hulp op het gebied van jeugd, maatschappelijke ondersteuning en werk. Dit biedt de mogelijkheid om inwoners brede ondersteuning te biedenop de terreinen werk, zorg, educatie en opvoeding. Vaak gaan problemen bij alleenstaanden of gezinnen  samen. Ouders die werkloos zijn geworden, kinderen met problemen op school en spanningen in de thuissituatie. Door goed naar al deze aspecten te kijken wordt er via maatwerk een zo effectief mogelijk totaalplan opgesteld en onder de regie van één regisseur (als het kan het gezin zelf) uitgevoerd en bijgestuurd.

Ook de zogenaamde financiële zelfredzaamheid wordt meegenomen in de integrale probleemanalyse. Armoede is vaak de oorzaak dat mensen  investeringen voor de langere termijn verwaarlozen. Zeker voor kinderen is dat vaak funest. Maar ook het investeren in jezelf door bijvoorbeeld cursussen te volgen of netwerken te bezoeken, schiet er vaak bij in. Dit is zeker het geval als er sprake is van een uitkeringssituatie, waarin allerlei dwingende maatregelen opgelegd worden vanuit overheidsinstanties. En er dus nauwelijks ruimte is om zelf de regie te pakken.

Rond de 600 huishoudens ontvangen in Wageningen een bijstandsuitkering, omdat ze niet zelf kunnen voorzien in hun levensonderhoud. Ze hebben geen of te weinig inkomen en ze hebben geen vermogen wat ze kunnen aanspreken. De gemeente Wageningen heeft de afgelopen jaren beleid gevoerd om alle bijstandsgerechtigden goed te leren kennen. Hiermee is fraude veelal preventief voorkomen, maar nog belangrijker, hiermee is effectief maatwerk om re-integratie in werk te bewerkstelligen mogelijk.

Keurslijf van negatieve prikkels

Echter, waar gemeenten bij de nieuwe zorgtaken veel ruimte krijgen van de landelijke overheid voor eigen beleid, is dat bij de Participatiewet, de wet die over werk gaat, nauwelijks het geval. Den-Haag legt een keurslijf van negatieve prikkels op, gebaseerd op de veronderstelling dat bijstandsgerechtigden niet willen werken of frauderen. Het gevolg is dat de wetgever steeds meer maatregelen heeft opgelegd om bijstandsgerechtigden te controleren en te straffen met steeds hogere strafkortingen [1]. Met als dieptepunt de invoering van de verplichte tegenprestatie die niet eens meer het doel heeft om de weg naar de arbeidsmarkt te vinden. Gelukkig hebben we op initiatief van D66 de strafkortingen kunnen beperken en de tegenprestatie in Wageningen praktisch buiten werking kunnen stellen.

Een van de gevolgen van dit landelijk beleid van negatieve prikkels is dat bijstandsgerechtigden er niet of nauwelijks in inkomen op vooruit gaan als ze eigen inkomen weten te creëren. Dit wordt per direct gekort op de uitkering en tevens kunnen mensen aanspraken op andere minimaregelingen verliezen. In de praktijk gaat men er financieel dus nauwelijks op vooruit en blijft men zo in een armoedesituatie leven. Dit wordt de armoedeval genoemd. Een negatief gevolg van het vangnetstelsel dat de afgelopen decennia is opgebouwd.

Van vangnet naar springplank: het basisinkomen

Gelukkig is er een alternatief. Een idee dat al een paar decennia door verschillende politici en adviesraden wordt gepropageerd maar nog steeds niet ingevoerd is: Het basisinkomen. Geef iedere Nederlander een maandelijks bedrag, zonder voorwaarden, dat voldoende is om de basisbehoeften van voedsel en huisvesting van te betalen. En door te werken kun je daar bovenop meer verdienen, zonder dat het gekort wordt op het basisinkomen. Uiteraard gaan de belastingpercentages dan wel omhoog om het basisinkomen te kunnen financieren. Maar er wordt ook veel bespaard: enorme kosten van de bureaucratie die nu nodig is om uitkeringsgerechtigden te controleren en te re-integreren.

Al in 1985 heeft de Wetenschappelijk Raad van het Regeringsbeleid (WRR) in een rapport geadviseerd om het bestaande vangnetstelsel om te bouwen tot een stelsel dat gebaseerd is op vertrouwen in mensen [2]. Helaas heeft het kabinet dit advies toentertijd echter genegeerd. Vervolgens is de discussie over de invoering van een basisinkomen of een negatieve inkomensbelasting een aantal malen weer opgelaaid, maar ook iedere keer weer snel de kop ingedrukt door politici met een negatief mensbeeld. Het dogma dat je onder curatele van de overheid staat als je een uitkering ontvangt is daarmee nooit verlaten.

Afgelopen jaar is er gelukkig volop aandacht gekomen voor het idee van het basisinkomen als alternatief voor het vangnetstelsel. Met name Rutger Bregman heeft hier aandacht voor gevraagd in zijn boeken [3], artikelen, (TEDx) lezingen [4] en in TV programma’s zoals Tegenlicht. Bregman pleit ervoor dat iedereen, zonder voorwaarden, een maandelijks geldbedrag ontvangt van de overheid, dat voldoende is om de basisbehoeften van voedsel en huisvesting van te betalen. En hij toont ook aan dat dit de meest effectieve en goedkoopste manier is om armoede te bestrijden. Bovendien een idee dat omarmd wordt door denkers ter linker- als ter rechterzijde van het politieke spectrum, zoals bijvoorbeeld respectievelijk Thomas Paine en Friedrich von Hayek.

Op gemeenteniveau zien we recentelijk ook de roep om experimenten met vormen van een basisinkomen. In Groningen heeft GroenLinks wethouder Gijsbertsen een initiatief gelanceerd om bijstandsgerechtigden te laten kiezen voor bijstandsuitkering die 150 Euro lager is dan de huidige uitkering voor een periode van twee jaar, maar zonder voorwaarden en dwangmaatregelen. Je kunt daarmee zonder korting  bijverdienen en zonder sollicitatie- en re-integratieverplichtingen. Mensen wordt de ruimte en het vertrouwen gegeven zelf de regie te pakken en weer zelfredzaam te worden.

D66 wil proef met het basisinkomen in Wageningen

Als D66 Wageningen hebben we afgelopen november tijdens de algemene beschouwingen in de gemeenteraad opgeroepen om ook in Wageningen een experiment met het basisinkomen te starten. Omdat we positief zijn over de mogelijkheden van zo’n structureel andere aanpak, gebaseerd op vertrouwen en met positieve in plaats van negatieve prikkels. D66 Wageningen is ook positief over de mogelijkheden van zo’n structureel andere aanpak, gebaseerd op vertrouwen en met positieve in plaats van negatieve prikkels. Ook zien wij veel mogelijkheden om deze aanpak in te zetten als maatwerk bij specifieke inwoners en gezinnen, waarbij armoede in de weg staat om hun leven weer op de rails te krijgen. Zoals gezegd zijn we in Wageningen uitstekend gepositioneerd om een dergelijke weg in te slaan. We kennen de bijstandsgerechtigden al goed en maatwerk staat ook centraal bij het SamenRedzaam integrale sociale beleid wat vanaf 1 januari gestart is in Wageningen.

Concreet willen we als D66 Wageningen de komende maanden een stadsbrede discussie op gang krijgen over hoe we proeven met vormen van een basisinkomen het beste kunnen inzetten. We gaan een discussieavond organiseren over dit thema en we richten een denktank op om ideeën verder uit te werken. Met het uiteindelijke doel om via een initiatiefvoorstel van D66 in de gemeenteraad een proef met het basisinkomen in Wageningen te realiseren.

Iedereen die enthousiast is om mee te denken roepen we op om zich aan te melden voor de denktank en/of discussieavond in de stad. Dit kan bij Mark Giebels, via Mark.Giebels@gmail.com of telefonisch (06-4691-4245). Lidmaatschap van D66 is hiervoor niet nodig.


[1] [http://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/nieuws/regels-bijstand-onwerkbaar.9459289.lynkx]

[2] WRR rapport 26, “Waarborgen voor zekerheid – Een nieuw stelsel van sociale zekerheid in hoofdlijnen”, 1985.

[3] Gratis geld voor iedereen – Rutger Bregman – [http://kiosk.decorrespondent.nl/products/rutger-bregman-gratis-geld-voor-iedereen-boek]

[4] TEDx Maastricht – Rutger Bregman – [http://tinyurl.com/qdkb34p]